Chế độ khoa cử Trung Quốc thời trung đại

Chế độ khoa cử khảo thí để tuyển chọn quan lại cảu TQ ra đời vào thời Đường.

Chế độ khoa cử trở thành mẫu mực cho khoa cử của các nước trong khu vực “ đồng văn” (sử dụng chữ Hán làm văn tự chính thức trong đó có Việt Nam

Trước khi có chế độ khoa cử, TQ đã có các hình thức tuyển chọn quan lại như: tiến cử, tập ấm và quan trọng là Sát cử, chế độ sát cử hoàn thiện vào thời Hán và tiếp tục ở thời Tùy. Chế độ khao cử ddax ra đười được định chế ở thời Đường, hoàn chỉnh vào thời Tống , hoàn thiện ở thời Minh. Sát cử không chỉ có xét chọn, từ dưới đưa lên cấp trên, từ địa phương lên trung ương và còn có khảo thí (thi) nhưng xét chọn là chính, thi là phụ. NGười có quyền xét cử là quan lại và quý tộc nên dẫn đến hạn chế. Sĩ nhân bình dân dù chịu khó học tập nhưng khong mấy người giành được vị trí trong sát cử, việc học hành không được khuyến khích, quyền lực hoàng đế bị thu hẹp, tầng lớp qíu tộc dễ lũng đoạn triều đình, quốc gia.

 

Chế độ khoa cử ra đời để khắc phục những hạn chế của chế độ sát cử và thể hiện nhiều uuwu việt. Mọi người đều có quyền tự ghi tên tham gia thi, không cần phải qua sự xem xét của quan lại (tất nhiên khoa cử thời xưa có cám thi với một số người: bất hiếu, bất mục, gian ác, con nhà làm nghề xướng ca, đang có tang cha mẹ, từng vi phạm trường quy…) Khoa cử lấy kết quả văn bài để quyết định đỗ hay không đỗ nên có nhiều định chế bảo đảm bí mật đề thi, bài thi được thực hiện để bảo đảm công bằng khi chấm bài. Khoa cửu được tổ chức làm hai cấp thi ở địa phương và thi ở trung ương.

Mỗi cấp có thể chia nhiều các khoa, mỗi khoa nhiều trường (nhóm bài thi). Nội dung thi là kinh điển Nho giáo, sử và dùng các thể loại văn, nội dung và cách thi ấy có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của chế độ khoa cử đã duy trì chế độ quan văn để trị nước (văn quan trị quốc) tồn tại lâu dài hàng nghìn năm, các nhà khoa bảng đã chiếm lĩnh mọi mặt cảu nhà nước và xã hội như: chính trị, kinh tế, pháp luật, ngoại giao kể cả quân sự, xây dựng và kiến trúc… đặc biệt trí thức các khoa cử là lực lượng chủ chốt, trong các lĩnh vực giáo dục, văn hóa, văn học.

Khoa cử khảo thí với mục tiêu số một chọn quan, đã triển khai hoạt động của nó trên mọi mặt đời sống xã hội, tạo cho lịch sử văn hóa của các nước Trung Quốc, Việt Nam, Triều Tiên thời trung đại những nét đặc sắc.

Loading Facebook Comments ...